Kategori: Drama | Diterbitkan pada: 13-12-2007 |

Naskah Proklamasi

Ku DHIPA GALUH PURBA

 

 

BABAK III

 

Mang Upan muncul sambil membawa sapu. Lalu bersiul-siul sambil menyapu.

 

Mang Upan

Duh, Jungjunan Ibu Alis anu geulis… mugi salira henteu janten nangis. Margi titis tulis téh geuningan mani sadis. Kumaha atuda Lis, Akang mah ukur jalmi nunggeulis. Icis dina loket ogé ipis. Tara merékis cara Mang Ulis urang Gunung Geulis. Tapi sanés nyangki Bu Alis matrialistis, nanging inggis Bu Alis henteu tiasa diajak sapapait samamanis. Apan saur Bu Alis, Akang téh lalaki anu bengis sareng égois.  Lalaki anu ngan saukur seueur kucuwas-kecewis. Dugi ka ngalantarankeun haté Bu Alis lir diturihan ku hinis. Malah apan bu Alis ogé langsung milarian dukun anu wacis. Untungna, dukun wacis ogé moal metu ngalawan jalmi anu ciriwis.

Bu Alis anu geulis tur manis, Akang nuju ngarintis usaha kana ngukut kapinis. Apan sayang kapinis téh tiasa laris kana icis, sareng wartosna mah rada awis. Kaleresan Akang gaduh tempat niis di lembur pasisian Ciamis. Sanaos kaayaan hawana kacida tiris, tapi Akang teu ngaraos gigis, demi ngudag anu namina bisnis.

Bu Alis anu geulis, Paniisisan téh ngawitanna mah iris. Teras ku Akang diroris. Horéng téh ukur miis. Kapinis sok wiwis. Cenah mah wiwis kapinis téh rada najis. Sok ras emut ka Bu Alis, basa nuju wiwis dina kasur anu kenging mésér ti Paris. Bu Alis mah wiwis ogé mani romantis. Malih apan enjingna Bu Alis langsung kulimis. Teras Bu Alis miwarang Akang ngurud kumis. Atuh Akang ogé miwarang Bu Alis supados ngurud halis. Hanjakalna Bu Alis kalah ngurud bulu bitis. Tapi Akang henteu sinis, malihan Akang téh ngesun damis Bu Alis.

Bu Alis anu geulis tur manis, basa urang nuju romantis, pikiran mah ngalayang ka Néng Iis. Néng Iis anu geulis. Néng Iis anu manis. Sasaha ogé moal aya anu bireuk ka Néng Iis, margi anjeunna tos janten hiji artis anu laris. Anehna, Néng Iis ngalengis, hoyongeun nyabak kumis bari diais. Néng Iis badis pengemis. Ah… asa janten sélébritis. Dugi ka Akang dipangmésérkeun sosis sareng kacang buncis. Malihan Néng Iis ogé mangmasakeun kangkung anu ditumis. Puguh bae Akang téh ngagolér dina téhel anu tiis. Akang janten tiris. Néng Iis ogé siga anu tiris. Mangkaning di luar nuju hujan miripis.

Bu Alis anu geulis, kiwari pangaboga Akang tos ledis. Mending kénéh nikah ka Cép Muhlis, urang Cimanggis. Najan dina rambutna seueur huis, tapi Manéhna ogé gaduheun kumis. Pakéanana teu weléh nécis. Jaba padamelanna jadi supir bis. Wartosna mah nyandak bis jurusan Prancis- Tumaritis. Raos, Lis. Upami Bu Alis badé ka Prancis, Bu Alis teu kedah mésér karcis. Bu Alis mah bakal gratis, margi janten istrina Cép Muhlis. Upami naék bis, tong seueur nuang bugis. Kadé hilap mekel kempis kanggo wiwis. 

Duh Bu Alis, basa tokoh réformis Amin Rais ….

 

Hadirin

(Memotong) Hoyah…! Kanyahoan ayeuna mah, Si Mang Upan téh kabungbulengan ku Ibu Guru Alis.

 

Semua hadirin menyoraki Mang Upan.

 

Mang Upan

Tong maké salusurakan sagala, ieuh! Sirik mah, sirik wéh. Bisi harayang nyaho, cinta itu anugrah, maka berbahagialah…

 

Hadirin

Anugrah sotéh ceuk Mang Upan. Da ceuk Bu Alis mah musibah.

 

Mang Upan

Silaing cangcaya ka kuring? Montong disebut Si Upan urang Garut, lamun teu bisa meruhkeun Bu Alis.

 

Bersamaan itu, muncul Bu Alis dari arah belakang Mang Upan.

 

Bu Alis

Mang, henteu mendakan juragan kepala?

 

Mang Upan

Aéh, euh, ta…tadi mah angkeut, aéh angkat sareng Pa Guru.

 

Bu Alis

Teu acan marulih deui, kitu?

 

Mang Upan

Tttt…teu…teurab, aéh teu acan, Bu…

 

Bu Alis

Ari Mang Upan kunaon? Mani siga anu kasima kitu.

 

Hadirin

Éta Bu Guru, Mang Upan téh…

 

Mang Upan

(Menukas) Jempé siah, bisi dikénca!

 

Para hadirin menyorakinya. Mang upan mencoba menenangkan diri, untuk berbicara dengan Bu Guru. Namun tanpa disadarinya, Bi Iroh sudah datang. Lalu bertolak pinggang, sambil memperhatikan Mang Upan.

 

Mang Upan

Dupi, dupi Néng Alis, aéh, Bu Alis teu acan mulih?

 

Bu Alis

Apan ieu abdi, Mang.

 

Mang Upan

Aéh, sumuhun. Maksad téh, badé mulih?

 

Bu Alis

Sumuhun, Mang.

 

Mang Upan 

Wang jajapkeun atuh ku Aa, aéh ku Emang.

 

Bu Alis

Alim ah, sieun diseuseulan ku istrina Mang Upan.

 

Mang Upan

Moal, ibu. Moal pisan. Moal wantuneun nyeuseulan ka abdi mah.

 

Bu Alis

Naha bet kitu?

 

Mang Upan

Ibu, bilih hoyong terang mah, Emang nikah sareng Si Iroh téh alatan kapaksa wungkul.

 

Bu Alis

Kapaksa kumaha, Mang?

 

Mang Upan

Sumuhun, apan ari di kampung mah, sok dijodo-jodokeun geuning. Panjang lalakonna mah, tapi engké ku Emang didadarkeun. Cindekna mah Emang téh da teu bogoh-bogoh acan ka Si Iroh téh.

 

 

Bu Alis

Piraku, Emang? Apan ayeuna téh tos gaduh putra, sanés?

 

Mang Upan

Duh, Bu Guru, Emang téh abot nyarioskeunana. Balaka baé, Emang téh diperkosa alias digadabah…

 

Bu Alis

Piraku diperkosa dugi ka gaduh putra dua?

 

Mang Upan

Apan digadabahna ogé, dua jirangan, Ibu. Emang téh kapaksa baé ngalayan, demi ngajalankeun bakti ka nu janten istri. Sanaos Emang téh sasatna bari peureum [tana téh…

 

Bu Alis

Naonna, Mang, nu bari peureum téh?

 

Mang Upan

Sumuhun, kulemna…

 

Bu Alis

Na ari Emang, bogohna ka saha atuh?

 

Mang Upan

Saleresna mah Emang téh katarik ati, kapentang asmara ku…

 

Bi iroh sudah tak tahan lagi mendengarnya. Ia langsung mendamprat Mang Upan.

 

Bi Iroh

Bogoh ka saha siah? Hayoh ngomong!

 

Mang Upan

(Kaget) Aéh, damang nyai?

 

Bi Iroh

Naon éta téh, maké jeung ngajak sasalaman sagala rupa? Kawas keur lebaran wéh…

 

Mang Upan

Is, ari nyai. Perkara sasalaman mah teu kudu keur lebaran baé. Justru anu alus mah, unggal panggih jeung sasaha ogé, urang téh kudu sasalaman.

 

Bi Iroh

Itu geura, kalah ka ceramah deuih! Dasar lalaki nurustunjung! Peureum-peureum tujuh puluh. Sakitu mani bolotot-bolotot waé téh. Poé mangkukna kakara apal kuring ogé, pangna kuring bogoh ka silaing téh, horéng didukunkeun ka Bah Dinta…

 

Mang Upan

Sabar, sabar. Kesabaran itu pahit, tapi buahnya manis.

 

Bi Iroh

Teu! Kajeun manis buahna manis kuring mah…

 

Muncul Juragan kepala dan Pa Guru.

 

Juragan Kepala  

Aéh, aéh, kunaon ieu téh maké jeung paraséa di dieu? Na mani euweuh kaéra pisan atuh! Apan urang téh dilalajoanan ku batur?

 

Mang Upan

Aduh, hapunten Juragan…

 

Bi Iroh

Hapunten, hapunten nanahaon! Kamu téh geus ngahianat cinta, nyaho! (Sambil Menangis) Hariring dangding, kiwari geus lain nu kuring. Haleuang sora, ayeuna teu miboga. Keretas bodas, pinuh gurat mangsi beureum, tinggeleber, ting sariak dina kongkolak panon. Nutupan paneuteup nu angkeub, nyimbutan kadeudeuh nu laas…

 

Juragan Kepala

Ibi, geus engké deui atuh nyajakna. Da moal leuwih alus ti Hadi ieuh atuh! Moal, moal meunang, ngalawan Hadi AKS mah!

 

Bi Iroh

Atuda bangkawarah pisan, juragan…

 

Juragan Kepala

Éh, ieu mah kalah siga nu ngahajakeun atuh nya. Engké deui, lamun rék paséa téh kudu néangan heula tempat nu nyingkur, bisi kata-kata mutiarana ditarurutan ku barudak. Mangkaning ayeuna mah keur usum plagiator deuih. Kumaha lamun kecap Ibi téh diplagiat ku batur, nyaah pisan pan, hak cipta éta téh. Hak cipta ditangtayungan ku undang-undang!

 

Muncul Mang Amanta dan Bi Popon dengan tergesa-gesa.

 

Juragan Kepala

Geuning Emang. Aya naon ieu téh, mani siga anu rarusuh kitu?

 

Mang Amanta

Kieu Juragan, pangna Emang sareng Embina maksakeun, jauh dijugjug anggang ditéang téh…

 

Pa Guru

Pok-pok atuh, mang, rék nyarita mah. Teu kudu kukurilingan heula ka ditu-ka dieu…

 

Mang Amanta

Har, kukurilingan kumaha Pa Guru? Apan Emang téh tatadi mula ogé di dieu?

 

Pa Guru

Kukurilingan maksud kuring, minangkana mah métafor…

 

Juragan Kepala

Meunggeus, teu kudu ngawangkong kasusastraan heula ayeuna mah. Sok, Emang, orayna kaluarkeun!

 

Mang Amanta

Oray mana, Juragan? Da Emang mah teu nyandak oray?

 

Bi Popon

Yeuh, manéhna, oray vérs Juragan mah, oray métafor…

 

Mang Amanta

Oh, métafora kituh! Lain tatadi atuh ngabéjaanna.

 

Juragan Kepala

Sok, Emang, aya naon Emang téh, pangna jauh dijugjug anggang ditéang?

 

Bi Popon

(Berbisik) Tuh, pan, ari ka Juragan Kepala mah, teu wanieun nyarék, najan jelas-jelas nyaritana kukurilingan heula.

 

Mang Amanta

Kieu, Juragan, saangkatna Juragan sareng Pa Guru téh, Emang sareng Embina harita kénéh langsung milarian pun anak. Emang téh ber…

 

Pa Guru

Hiber

 

Mang Amanta

Sanés, maksad téh; ber ka ditu, ber ka dieu. Nya Alhamdulillah dugi ka kapendakna, nuju ngahéroan Néng Cici di Banjarsari.

 

Juragan Kepala

Tuluy kumaha, Mang?

 

Mang Amanta

Nya langsung baé budak téh ditaros perkawis anu nandatangan naskah proklamasi téa.

 

Juragan Kepala

Kumaha tah jawabanana?

 

Mang Amanta

Numawi, budak téh teu ngaku, Juragan. Sakitu ku Emang tos dicehcer, digebugan ku gagang sapu ogé, tetep baé teu ngaku. (Kepada Bi Popon) Kalah capé anu nyiksana, nya?

 

Bi Popon

Leres, Juragan. Ku Ibi ogé digélang cepilna ngarah ngaku. Namung paralun, kalah Ibi anu leuleus… (Kepada Mang Amanta) Naon basa malayuna, leuleus taya tangan pangawasa téh?

 

Mang Amanta

Lemah lunglai, tidak tangan penguasa.

 

Juragan Kepala

Jadi kumaha tungtungna, Mang?

 

Mang Amanta

Janten, sanggem Emang mah, rupina pun anak téh mémang henteu nanda tangan naskah proklamasi. Namung, duka upami Si Aték atanapi Si Akung mah, da pun anak téh dalitna sareng budak dua éta. Kamari ieu ogé, Si Akung mah kalibet kasus maling sendal. Mangkukna Si Aték, jadi tersangka anu sok noongan nu keur siram di tampian.

 

Juragan Kepala

Ké, ké, ari budak Emangna ayeuna milu?

 

Mang Amanta

Henteu, Juragan. Ngahaja ku Emang téh ditalian di pacilingan. Mamanawian wéh atuh engké mah ngaku. Atuh dina teu ngakuna, manawi ngabéjaan saha-sahana, Juragan…

 

Juragan Kepala, pa Guru, Bu Alis, dan Mang Upan menggéléng-géléngkan kepalanya.

 

Juragan Kepala

Nepi ka kituna, ning.

 

Pa Guru

Sumuhun, Juragan, kuma deui atuda. Sakitu buktosna…

 

Tiba-tiba muncul Bi Ucu dan Si Buruy.

 

Bi Ucu

Kunaon ieu budak, ngadon ditalian di pacilingan? Ngalanggar hak asasi manusia, éta téh…

 

Mang Amanta

(Marah) Na ari Ibi, dititah ku saha dileupaskeun? Nyaho éta téh…

 

Juragan Kepala

Heup, heup, ulah katutuluyan. Kuring rék nyarita, yeuh. Coba regepkeun ku saréréa. Pangpangna mah ku hidep, Buruy. Ogé ku Mang Amanta jeung Bi Popon.

 

Semuanya terdiam. Juragan kepala menarik napas dulu.

 

Juragan Kepala

Anu néken naskah proklamasi téh taya lian Bung Karno. Harita, poé Juma’ah, tanggal 17 Agustus 1945,  Bung Karno sareng Pa Hatta ngawakilan sakumna bangsa Indonésia, mroklamirkeun kamerdikaan Indonésia.

 

O.S

Proklamasi. Kami bangsa Indonesia dengan ini menyatakan kemerdekaan. Hal-hal mengenai pemindahan kekuasaan dan lain-lain, akan dilaksanakan dalam tempo waktu yang sesingkat-singkatnya. Jakarta, 17 Agustus 1945, Atas nama bangsa Indonesia, Soekarno-Hatta.

 

Juragan Kepala

Poma, ulah nepi ka dipopohokeun. Ngarah urang salawasna inget, mun yén kamerdikaan Indonesia téh ladang tina pajoangan anu pinuh ku pangorbanan. Ku ayana kitu, sanggeus kiwari merdika, ulah nepi ka dimomorékeun. Nu ngawasa kudu nyaah ka rahayat. Pon pilalagi, rahayat kudu tetep runtut raut sauyunan. Bhineka Tunggal Ika.

 

Pa Guru

Namung, pangapunten, Juragan. Palih dieu, urang  teu tiasa ngalepatkeun kitu baé ka masarakat samodél Mang Amanta. Pangpangna mah da seueur pisan atuh, sajarah anu dimanipulasi téh. Antukna masarakat kiwari teu anoh kana historis bangsa, pon kitu deui para pahlawanna.

 

Juragan Kepala

Nya, ayeuna mah teu kudu silih salahkeun. Anggap baé kasus Si Buruy téh, minangka pépéling keur urang saréréa. Boa urang ogé salah, teu bisa ngahontal targét ngajar tur ngadidik barudak. Wang pada-pada instropeksi diri wéh ayeuna mah.

 

Buruy

(Sedih) Pa Guru sareng Bu Guru mah, teu lepat, Juragan. Abdi nu lepat mah. Rumaos mancangul sareng tara ngabandungan piwuruk guru. Anu ahirna, abdi tara naék kelas baé.

 

Mang Amanta memeluk anaknya.

 

Mang Amanta

Geuning ayeuna mah éling, silaing téh…

 

Buruy

Hapunten Bapa, Ema. Ngawitan ayeuna mah, abdi jangji, badé suhud diajar, sareng nurut kana piwuruk sepuh.

 

Semuanya mengucapkan Hamdallah.

 

Tamat

 

Ranggon Panyileukan, 1999

 

 

 

Katerangan:

 

Ieu naskah drama téh kungsi dipagelarkeun di:

1. Gedong Landmark Convention Hall, Jl. Braga 129 Bandung, ku Sanggar Seni Damar Bumi Citraloka (24 Agustus 1999)
2. Panggung Hiburan Agustusan RW. 03 Kelurahan Cipadung Kidul, Kecamatan Cibiru (ayeuna mah Kecamatan Panyileukan), Kota Bandung, ku Sanggar Seni Damar Bumi Citraloka (Agustus 1999)
3. Panggung Hiburan Agustusan RW. 02 Kelurahan Cipadung Kidul, Kecamatan Cibiru (ayeuna mah Kecamatan Panyileukan), Kota Bandung, ku Sanggar Seni Damar Bumi Citraloka (September 1999)
4. Aula STIPER Balé Bandung, ku Sanggar Seni Greha Bubat 66 (2004)
5. Aula UIN Sunan Gunung Djati Bandung, ku mahasiswa Jurnalistik UIN SGD Angkatan 2005 (2006)

 

Kanggo pakumpulan kasenian atanapi sanggar seni anu badé ngagarap ieu naskah, sumangga diwidian, kalebet ngawidian bilih badé dirévisi atanapi diluyukeun ku sutradarana. Simkuring moal nuhunkeun honor, nanging panuhun henteu ngicalkeun nami pangarangna. Hatur nuhun.

 

DHIPA GALUH PURBA