Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 03-12-2009 | Tak ada komentar »

Éséy RAMELI AGAM

Masarakat adat leungiteun sumber kahirupanana, alatan lahanna geus dipimilik ku batur. Komunitas masarakat adat di nagara urang teu weléh aya dina nasib katalangsara. Padahal, masarakat adat sarta nu jadi hak-hakna téh sakuduna mah bisa hirup kumbuh kalawan tingtrim. Meureun wajar dina mangsa penjajahan mah mun maranéhanana téh katalangsara. Sabab, sakur jiwa gé ngalaman katalangsara. Tapi, kacida tragis mun nasib masarakat adat teu robah, tetep katalangsara, dina jaman urang geus merdéka. Kiwari, teu saeutik aya kajadian konflik antara masarakat adat jeung pihak-pihak nu ngaku geus miboga lahan masarakat adat. Nu ngaku miboga, ngarasa boga hak alatan dibekelan hak guna usaha (HGU). Sedengkeun masarakat adat satekah polah mertahankeun lahanna, nu dipercaya minangka warisan ti karuhunna. Antukna, prinsip masarakat adat nu basajan téh kaancam leungit nyanghareupan pihak-pihak nu hawek, nu ukur néang kauntungan wungkul. Kasarakahan maranéhanana nu teu tanggungjawab téa, ngabalukarkeun katingtriman masarakat adat kaganggu jeung lingkungan jadi ruksak.

Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 03-12-2009 | 1 Komentar »

Éséy Asép Budi Setiawan

Nurutkeun data awal, di Kuningan aya sababaraha désa di Kacamatan Garawangi (ayeuna geus dimekarkeun jadi Kacamatan Sindangagung), loba warga nu usaha kana bubur kacang. Sanajan, dina emprona mah, dipasieup ogé ku rupa-rupa kadaharan jeung inuman sejen kayaning mie instan, kopi sachét, susu sachét, inuman berkarbonasi, inuman berserat, sari buah, inuman suplemén, inuman penyegar, susu, jeung roko. Néng Anna Mariana, minangka pupuhu tim investigasi, nétélakeun yén ampir di unggal jurukota, jlugjleg—najan henteu permanén ogé—ku warung burjo.

Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 03-12-2009 | Tak ada komentar »

Éséy Mang Jamal

Sipat pasagi ngandung harti yén hirup téh boga sisi atawa widang nu teu ngan hiji atawa sarupa. Sagala widang kahirupan kudu dilakonan kalayan saimbang. Cara urang hirup ayeuna di dunya, lian ti kudu mikiran kaperluan hirup di dunya téh kudu kukumpul amal-ibadah pikeun bekel jaga di ahérat deuih. Urang gé kudu sagala bisa atawa mahér dina rupaning widang, sabab hirup téh teu gampang jeung loba pisan unak-anikna nu kudu kacekel sangkan urang hirup teu kadungsang-dungsang sangsara alatan euweuh kabisa. Ringkesna, pasagi dijieun conto hirup kawas kumaha nu kudu dilakonan téh. Sipatna tindakan atawa kalakuan.

Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 03-12-2009 | Tak ada komentar »

Éséy Cécé Hidayat

Anak, sacara kodratna lahir dina kaayaan suci bersih lir kapas nu nyacas bodas. Rék jadi hideung, rék jadi beureumna téh kapan kumaha kolotna. Cara dina keretas téa mah budak téh lir keretas bodas tulisaneun. Rék ditulisan ku nu rocét atawa ku nu rapih, gumantung ka nu nulisanana. Sakumaha dina ajaran Islam gé aya hadis nu nerangkeun yén orok gubragna ka alam dunya dina kaayaan suci bersih, rék di-Islamkeun, di-Nasranikeun, atawa di-Majusikeun téh gumantung indung jeung bapa, nu jadi kolotna. Kolot boga kawajiban nangtukeun pikaharéup­eun anakna. Rék sina hadé, rék sina goréng, rék Islam, Nasrani, atawa Majusi kumaha kolot nu ngurus jeung ngatik ngadidikna. Di dieu, pangaruh kolot téh gedé pisan dina lebah nangtukeun atikan jeung didikan ka nu jadi anak.

Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 03-12-2009 | Tak ada komentar »

Éséy Ki Édas

Ngawur nyaéta malédog ku barang anu loba tapi wandana laleutik. Saperti keusik, tipung atawa taneuh ngebul. Ngawur di dieu mah, lain harti nu sabenerna, tapi kecap injeum­an, tina harti méré parab. Maraban ha­yam ku jagong atawa ku bangsal, biasana diawurkeun, kawas nyawér pangantén ku ngawur-ngawur béas pacampur konéng jeung duit récéh. Sawéran pangantén téh jero-jerona mah siloka, nyaéta papatah ti kolot ka pangantén anyar, sangkan dimana boga rizki kudu bisa ngawur nu séjén. Utamana mah fakir miskin. Tapi ieu papatah téh saukur dijarieun kabiasaan atawa budaya wungkul. Budaya karuhun nu kudu dimumulé, cenah. Digugulungna saukur samet cangkangna. Ari kana eusina mah nyaéta kudu jadi jalma béréhan téa, teu ieuh diperhatikeun. Éstu haré-haré baé.

Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 03-12-2009 | Tak ada komentar »

Éséy Iip D. Yahya

Prabu Wastu minangka pribadi anu visionér ku amanatna anu kawéntar, aya ma nu pandeuri pakéna gawé rahayu pakeun heubeul jaya di buana. Anjeunna miboga kayakinan yén generasi anu bakal datang bakal sanggup mawa Sunda jaya di buana ku jalan gawé rahayu. Tina mangsa anu ieu, tina ajén-inajén budaya anu dihasilkeun­ana, urang bisa miang kalawan teteg-panceg maluruh tur manggihan tetekon budaya Sunda. Hiji tetekon anu bisa méré kabagjaan ka sakur anu ngarasa miboga Sunda, anu terus ngahudang kana gawé nyata.

Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 03-12-2009 | 1 Komentar »

Éséy DJASÉPUDIN

Teuing naon alesanana pintonan wayang harita mah asa karasa dangiang Sundana téh? Eta kitu pédah Ki Dalangna asli pribumi? Ah, asa kaleuleuwihi. Pédah urang Jatinangor jeung sabudeureunana geus bosen kitu nyakseni acara-acara tivi nu kitu-kitu baé, laju milih nongton Ki Dumang ngawayang? Teu ngabibisani. Atawa pintonan wayang Ki Dumang mah teu kaancloman ku rupaning “kapentingan”? Duka téh teuing.

Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 01-11-2009 | Tak ada komentar »

Ku GODI SUWARNA

Harita, uing sok ngahaja ngadeuheus mun Kang Ajip pareng sindang ka bumina Kang Kis WS. di Banagara. Geus rada wani ngobrol celengkang-celengkeung. Ngan angger wé ari palebah hayang udud mah sok ngadon medal sila, nguliwed heula ka téras. Inggis kawas Hadi AKS nu kantos kabur pangacianana bari teras rada seuseut kana ngarang. Numawi, asa kurang leket uing mah mun ngobrol jeung Kang Ajip téh. Éta tuda teu bisa bari melenyun. Teu wantun. Angger paur kasenghor, sanajan sim uing ogé lebet kana kolom pendékar berdarah tinggi nu mindeng paséa jeung kasepuhan.

Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 30-09-2009 | 2 Komentar »

Ku DHIPA GALUH PURBA

Geus lain rusiah deui tur jadi fenomena umum yén ngarayakeun lebaran di pakampungan téh réa diantarana nu kalah ngadu géngsi. Pangpangna pikeun anu sapopoéna ngumbara di kota-kota gedé. Pakéan sing sarwa anyar, dahareun sagala aya, kandaraan méwah, ngecét imah, jeung sajabana, salawasna jadi bagéan tina ngarayakeun lebaran pikeun sawatara jalma. Malah keur ngahontal éta kaméwahan téh aya kalana maksakeun. Contona nginjeum duit ka réntenir atawa ngagadékeun pakakas imah keur sakadar ngaréntal kandaraan. Pokona mah rupaning cara dilakonan sangkan lebaran bisa ginding, pikeun némbongkeun kasuksésanna ngumbara di kota gedé. Matéri beuki weweg jadi barométer keur ngukur darajat manusia. Naha kiwari masarakat téh beuki réa nu materialistis? Apan di payuneun Gusti Nu Maha Agung mah, jalma anu pangmulya-mulyana téh lain jalma beunghar, lain pajabat, lain ménak, tapi jalma anu taqwa.

Kategori: Artikel Sunda | Diterbitkan pada: 27-08-2009 | 6 Komentar »

Ku DHIPA GALUH PURBA

(Mairan Kolom, Ahman Sya Dina Manglé No. 2233)

Dina béréndélan ngaran tokoh-tokoh beunang tim lima téa, diantarana aya kacatet ngaran Ahman Sya. Jadi, Ahman Sya milih dirina sorangan ku soranganna, anu ceuk barudak ayeuna mah “jeruk makan jeruk”. Ana kitu mah rék kumaha independenna? Tapi, moal pipilueun masalah internal TIOK kétang. Anu ngajurung ieu tulisan taya lian ku ayana Ahman Sya masualkeun PPSS (Paguyuban Panglawungan Sastra Sunda) dina Manglé No. 2233. Kilang kitu, sanajan kuring salahsahiji pangurus PPSS, tapi henteu otomatis ieu tulisan téh jadi pernyataan resmi PPSS. Teu béda jeung tokoh PPP Lukman Hakiem Saifuddin anu jadi jurkam JK-Wiranto dina Pemilu Presiden kamari, apan henteu otomatis PPP ngarojong JK-Wiranto. Malah geus karuhan PPP ngayakeun koalisi jeung Partai Demokrat.